2026-жылдын 20–24-май күндөрү Эл аралык Жогорку Медициналык Мектебинин изилдөөчүлөр тобу Кыргыз Республикасынын Ош облусунун Алай жана Чоң-Алай райондоруна илимий-медициналык жана гуманитардык экспедиция жүргүздү. Экспедиция Илимий-аналитикалык бөлүмдүн иш-чараларынын Стратегиялык планындагы №3 милдетти жана ЭАЖММдин илимий-изилдөө ишмердүүлүгүнүн алкагында жүзөгө ашырылып, «Адаптациядан кийинки мезгилде памирлик кыргыздардын саламаттыгынын комплекстүү клиникалык-патофизиологиялык мүнөздөмөсү» аттуу тема боюнча уюштурулду.
Экспедиция медициналык илимдеринин доктору, профессор Орозали Узаков — илимий, мамлекеттик тил жана тил саясаты боюнча проректорунун жетекчилиги астында өткөрүлдү. Жооптуу аткаруучу катары Илимий-изилдөөлөрдүн менеджменти кафедрасынын башчысы, медицина илимдеринин кандидаты, доценттин милдетин аткаруучу Арген Алыпкулов иш алып барды. Изилдөө тобунун курамына ошондой эле Адам генетикасы лабораториясынын врач-лаборанты Акмарал Үспеева, Хирургиялык оорулар кафедрасынын ассистенти Керималы к. Майрамкан жана ЭАЖММдин аспиранты, педиатр-дарыгердин милдетин аткарган Бахтияр Абсатаров кирди.
Сапардын негизги максаты Афганистандын Памир тоолорунан Кыргыз Республикасына мамлекеттик көчүрүү программасынын алкагында көчүп келгендердин ден соолугун комплекстүү изилдөө, ошондой эле алардын жаңы климаттык-географиялык, социалдык жана турмуш-тиричилик шарттарына реадаптациясынын өзгөчөлүктөрүн баалоо болду. Ошол эле учурда экспедиция бийик тоолуу аймактардын калкына практикалык медициналык жардам көрсөтүүгө жана ЭАЖММдин илимий-изилдөө иши үчүн кийинки талдоого арналган илимий материалдарды топтоого багытталды.
Экспедициянын жүрүшүндө 124 көчүп келген адам жана Талды-Суу, Сары-Могол жана Дароот-Коргон айыл-кыштактарынын 312 тургуну текшерүүдөн өткөрүлдү. Кароо комплекстүү мүнөздө болуп, анамнестикалык маалыматтарды чогултууну, ден соолугун клиникалык баалоону, даттанууларды аныктоону, алгачкы консультацияларды өткөрүүнү, ошондой эле лабораториялык жана генетикалык изилдөөлөр үчүн биологиялык материал алуу иштерин камтыды.
Айрыкча кан үлгүлөрүн алуу маселесине өзгөчө көңүл бурулуп, ал үлгүлөр кийинчерээк жалпы ден соолугун, кан жаратуу, зат алмашуу жана иммундук системалардын иштешин, ошондой эле көчүп келгендердеги адаптациялык процесстердин өзгөчөлүктөрүн изилдөөгө багытталган кеңейтилген талдоолор үчүн пайдаланылды. Алынган материалдар жогорку илимий баалуулукка ээ болуп, кийинки салыштырма изилдөөлөрдү жүргүзүүгө жана илимий басылмаларды даярдоого негиз болот.
Изилдөө иштеринен тышкары, экспедиция мүчөлөрү жергиликтүү калк арасында кеңеш берүү жана алдын алуу багытындагы иштерди да жүргүзүштү. Жергиликтүү тургундарга ден соолукту кароо, туура тамактануу, санитардык-гигиеналык эрежелерди сактоо жана кооптуу белгилер пайда болгон учурда өз убагында медициналык жардамга кайрылуу боюнча сунуштар берилди. Ошентип, экспедиция өзүнүн ачык-айкын медициналык-гуманитардык мүнөзүн көрсөттү.
Бийик тоолуу шарттарда, калктуу конуштардын алыскы жайгашуусунда жана адистештирилген медициналык жардамга жетүүнүн чектелгендигинде экспедицияны өткөрүү аталган аймактарда системалуу илимий жана практикалык иштин маанилүүлүгүн дагы бир жолу тастыктады. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жана медициналык кызматкерлер менен натыйжалуу кызматташтык бардык пландалган иш-чараларды уюшкандыкта жана натыйжалуу аткарууга өбөлгө түздү.
Экспедициянын жыйынтыгы боюнча топтолгон маалыматтар андан аркы илимий талдоого, басылмаларды даярдоого, аналитикалык материалдарды иштеп чыгууга жана көчүп келгендерге жана бийик тоолуу аймактардын калкына медициналык колдоону жакшыртууга багытталган практикалык сунуштарды иштеп чыгууга пайдаланылат. Жүргүзүлгөн иш бийик тоолуу шарттарда адамдын клиникалык-физиологиялык адаптация жана реадаптация өзгөчөлүктөрүн изилдөөнүн жогорку актуалдуулугун дагы бир жолу тастыктады.
Экспедиция медициналык илимдеринин доктору, профессор Орозали Узаков — илимий, мамлекеттик тил жана тил саясаты боюнча проректорунун жетекчилиги астында өткөрүлдү. Жооптуу аткаруучу катары Илимий-изилдөөлөрдүн менеджменти кафедрасынын башчысы, медицина илимдеринин кандидаты, доценттин милдетин аткаруучу Арген Алыпкулов иш алып барды. Изилдөө тобунун курамына ошондой эле Адам генетикасы лабораториясынын врач-лаборанты Акмарал Үспеева, Хирургиялык оорулар кафедрасынын ассистенти Керималы к. Майрамкан жана ЭАЖММдин аспиранты, педиатр-дарыгердин милдетин аткарган Бахтияр Абсатаров кирди.
Сапардын негизги максаты Афганистандын Памир тоолорунан Кыргыз Республикасына мамлекеттик көчүрүү программасынын алкагында көчүп келгендердин ден соолугун комплекстүү изилдөө, ошондой эле алардын жаңы климаттык-географиялык, социалдык жана турмуш-тиричилик шарттарына реадаптациясынын өзгөчөлүктөрүн баалоо болду. Ошол эле учурда экспедиция бийик тоолуу аймактардын калкына практикалык медициналык жардам көрсөтүүгө жана ЭАЖММдин илимий-изилдөө иши үчүн кийинки талдоого арналган илимий материалдарды топтоого багытталды.
Экспедициянын жүрүшүндө 124 көчүп келген адам жана Талды-Суу, Сары-Могол жана Дароот-Коргон айыл-кыштактарынын 312 тургуну текшерүүдөн өткөрүлдү. Кароо комплекстүү мүнөздө болуп, анамнестикалык маалыматтарды чогултууну, ден соолугун клиникалык баалоону, даттанууларды аныктоону, алгачкы консультацияларды өткөрүүнү, ошондой эле лабораториялык жана генетикалык изилдөөлөр үчүн биологиялык материал алуу иштерин камтыды.
Айрыкча кан үлгүлөрүн алуу маселесине өзгөчө көңүл бурулуп, ал үлгүлөр кийинчерээк жалпы ден соолугун, кан жаратуу, зат алмашуу жана иммундук системалардын иштешин, ошондой эле көчүп келгендердеги адаптациялык процесстердин өзгөчөлүктөрүн изилдөөгө багытталган кеңейтилген талдоолор үчүн пайдаланылды. Алынган материалдар жогорку илимий баалуулукка ээ болуп, кийинки салыштырма изилдөөлөрдү жүргүзүүгө жана илимий басылмаларды даярдоого негиз болот.
Изилдөө иштеринен тышкары, экспедиция мүчөлөрү жергиликтүү калк арасында кеңеш берүү жана алдын алуу багытындагы иштерди да жүргүзүштү. Жергиликтүү тургундарга ден соолукту кароо, туура тамактануу, санитардык-гигиеналык эрежелерди сактоо жана кооптуу белгилер пайда болгон учурда өз убагында медициналык жардамга кайрылуу боюнча сунуштар берилди. Ошентип, экспедиция өзүнүн ачык-айкын медициналык-гуманитардык мүнөзүн көрсөттү.
Бийик тоолуу шарттарда, калктуу конуштардын алыскы жайгашуусунда жана адистештирилген медициналык жардамга жетүүнүн чектелгендигинде экспедицияны өткөрүү аталган аймактарда системалуу илимий жана практикалык иштин маанилүүлүгүн дагы бир жолу тастыктады. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жана медициналык кызматкерлер менен натыйжалуу кызматташтык бардык пландалган иш-чараларды уюшкандыкта жана натыйжалуу аткарууга өбөлгө түздү.
Экспедициянын жыйынтыгы боюнча топтолгон маалыматтар андан аркы илимий талдоого, басылмаларды даярдоого, аналитикалык материалдарды иштеп чыгууга жана көчүп келгендерге жана бийик тоолуу аймактардын калкына медициналык колдоону жакшыртууга багытталган практикалык сунуштарды иштеп чыгууга пайдаланылат. Жүргүзүлгөн иш бийик тоолуу шарттарда адамдын клиникалык-физиологиялык адаптация жана реадаптация өзгөчөлүктөрүн изилдөөнүн жогорку актуалдуулугун дагы бир жолу тастыктады.